هەردوو دەرمان، چارەسەریا دەرونی و تێکەلکرنا وان هاتیە نیشاندان کو هاریکاریا وان کەسان دکەن یێن ئاریشەیێن هەستی یان رەفتاری هەی. لێ، جۆرێن جودا یێن ئاریشەیان دێ ب شێوەیێن جودا بەرسڤا چارەسەریێن جوراوجور دەن؛ لەوما، هەلبژارتنا چارەسەریا درست دشێت ئالۆز بیت.

هەلبژارتنا تە یا چارەسەریێ دڤێت لسەر بنەمایێ باشترین بەلگەیێن زانستی یێن بەردەست بیت، هەروەسا لسەر حەزا تە بخۆ بۆ تاقیکرنا ڤان چارەسەریان و پێگیری پێکرنێ بیت. هەلبژارتن هەر چ بیت، دڤێت ئەڤ گەنگەشە دگەل نوژدار، دەرونناس، یان پسپۆرێ تە یێ ساخلەمیا دەرونی بهێنە کرن. لێرەدا هندەک تشت هەنە کو ل بەرچاڤ وەربگری:

باشترین بەلگە

1. بۆ خەمۆکیێ، دوو جۆرێن چارەسەریا دەرونی کو دبێژنێ چارەسەریا هزری-رەفتاری (cognitive-behavioral therapy) و چارەسەریا دەرونی یا ناڤکەسی (interpersonal psychotherapy)، هەروەسا دەرمانێن دژی خەمۆکیێ، هاتیە نیشاندان کو مفادارن. هندەک بەلگە هەنە کو تێکەلکرنا چارەسەریا دەرونی و دەرمانان دبیت کاریگەرتر بیت ژ هەر چارەسەریەکێ بتنێ. ئەو کەسێن هزرێن خۆکوشتنێ هەین دبیت پێدڤی ب چارەسەریێ بن ل نەخۆشخانەیێ.
2. بۆ نەئارامیێن دلقەلەقیێ، چارەسەریا هزری-رەفتاری، دەرمانێن دژی خەمۆکیێ و دەرمانێن دژی دلقەلەقیێ هەمی مفادار هاتینە نیشاندان. ب گشتی ڤەکۆلین نیشان ددەن کو چارەسەریا دەرونی ژ دەرمانان کاریگەرترە، و زێدەکرنا دەرمانان ب شێوەیەکێ بەرچاڤ ئەنجامان ژ چارەسەریا دەرونی بتنێ باشتر ناکەت.
3. بۆ نەئارامیێن بکارئینانا کحول و ماددەیێن هۆشبەر، چارەسەریا هزری-رەفتاری و چارەسەریێن لسەر بنەمایێ ژینگەهێ، هەروەسا پرۆگرامێن پشتەڤانیێ یێن ١٢-پێنگاڤی، هاتیە نیشاندان کو مفادارن. ئەو کەسێن ئاریشەیێن دژوار یێن بکارئینانا ماددەیان هەین دبیت ژ زێدەکرنا هندەک دەرمانان ژی مفای وەربگرن یێن کو حەزێن توند (cravings) یان کاریگەریێن سەرخۆشیێ کێم دکەن.
4. بۆ نەئارامیێن خوارنێ، رێڤەبرنا نوژداری دبیت پێدڤی بیت بۆ پاراستنا سەلامەتیا جەستەیی. چارەسەریا هزری-رەفتاری، چارەسەریا دەرونی یا ناڤکەسی و دەرمانێن دژی خەمۆکیێ هەمی مفادار هاتینە نیشاندان، و هندەک بەلگە نیشان ددەن کو تێکەلکرنا چارەسەریا دەرونی و دەرمانان دبیت کاریگەرتر بیت ژ هەر چارەسەریەکێ بتنێ.
5. بۆ شیزۆفرینیا یان نەخۆشیا بایپۆلەر (دوو-جەمسەری)، پتریا خەلکی دێ پێدڤی ب چارەسەریێ بن ب رێکا دەرمانێن دژی سایکۆزێ (antipsychotic) یان راگرتنا تەبیعەتی (mood-stabilizing). ڤەکۆلین نیشان ددەن کو زێدەکرنا چارەسەریا هزری-رەفتاری یان یا خێزانی لسەر چارەسەریێ دشێت ئەنجامێن کاری (functional outcomes) باشتر بکەت.
6. بۆ ئاریشەیێن دایکوبابیێ، هەڤژینیێ، یان گونجاندنێ، چارەسەریا دەرونی ب گشتی پێشنیارا ئێکێ یە. ئەڤ چارەسەریە دشێت هاریکاریا تە بکەت کو شارەزاییان ئاڤا بکەی و ب شێوەیەکێ گونجایتر بەرسڤا فشــاران بدەی.

تایبەتکرنا چارەسەریا تە

1. کەسێن جودا ب شێوەیێن جودا بەرسڤا چارەسەریان ددەن. لەوما، ئەگەر چارەسەریەک هاریکار نەبوو، یا دی زێدە بکە. ڤەکۆلین نیشان ددەن کو چارەسەریا دەرونی دشێت مفادار بیت حەتا بۆ وان کەسان ژی یێن کو ب باشی بەرسڤا دەرمانان نادەن.
2. هەردوو چارەسەریا دەرونی و دەرمان پێدڤی ب وێ چەندێ هەیە کو تو لسەر چارەسەریێ بەردەوام بی. ب گشتی ئەنجام د شەڤەکێ دا پەیدا نابن. لەوما، بتنێ دەست ب چارەسەریەکێ بکە ئەگەر تو ئامادە بی هندی درێژ لسەر بەردەوام بی حەتا هاریکاریا تە بکەت.
3. ئەگەرێن پتر هەنە کو تو لسەر چارەسەریێ بەردەوام بی ئەگەر بۆ تە ب رامان بیت. لەوما، گرنگە کو تو ب تێروتەسەلی چارەسەریێ دگەل نوژدارێ خۆ گەنگەشە بکەی، و کو چارەسەری ب رێکەکێ بهێتە شلۆڤەکرن یا کو تو بشێی تێبگەهی.
4. دەمێ د دوودلیێ دا بی، پرسیارێ ژ نوژدارێ خۆ بکە. ئەو دشێت تە ئاگەهدار بکەت لسەر باشترین بەلگەیان و پێشنیارەکا تایبەت بۆ رەوشا تە بکەت.

ژێدەر: مالپەرێ کۆمەلا دەرونناسی یا ئەمریکی (American Psychological Association - APA): https://www.apa.org/ptsd-guideline/patients-and-families/medication-or-therapy